10.27 Θυρεοειδής και παχυσαρκία

Print Friendly, PDF & Email


Μ. Μιχαλάκη
Επιμελήτρια Α’, Ενδοκρινολογικό Τμήμα, Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική,
Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών
Α.Γ. Βαγενάκης
Ομότιμος Καθηγητής Ενδοκρινολογίας-Παθολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών


Εισαγωγή

Η παχυσαρκία αναφέρεται ως η επιδημία της εποχής μας και συνοδεύεται από αυξημένη νοσηρότητα και θνητότητα μέσω των πολλαπλών συν-νοσηροτήτων που προκαλεί. Η παχυσαρκία οφείλεται σε γενετικά αλλά και περιβαλλοντολογικά αίτια. Η ομοιοστασία της ενέργειας διέπεται από πολύπλοκους μηχανισμούς στους οποίους ενέχεται το κεντρικό νευρικό και γαστρεντερικό σύστημα, ο ενδιάμεσος μεταβολισμός, η θερμογένεση, ο λιπώδης ιστός αλλά και ενδοκρινικοί άξονες. Η σχέση της θυρεοειδικής λειτουργίας με την εκδήλωση παχυσαρκίας είναι πολυσυζητημένη καθώς η Τ3 αυξάνει την θερμογένεση, ενέχεται στη ρύθμιση της όρεξης και στο μεταβολισμό των λιπών και υδατανθράκων. Μέχρι σήμερα όμως δεν έχει αποδειχθεί εάν η θυρεοειδική δυσλειτουργία συμβάλλει στην εκδήλωση της παχυσαρκίας ή αποτελεί μια από τις επιπλοκές της ή και ίσως ακόμη αντιρροπιστικό μηχανισμό.

1. Η Τ3 αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας

Ήταν γνωστό από πολύ παλιά ότι ο υπερθυρεοειδισμός αυξάνει την κατανάλωση ενέργειας, όμως οι υπεύθυνοι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί αποκαλύπτονται τα τελευταία χρόνια (1). Ο οργανισμός καθημερινά ξοδεύει ενέργεια για τον βασικό μεταβολικό ρυθμό (ή υποχρεωτική θερμογένεση-obligatory thermogenesis: η ενέργεια που καταναλώνεται για τη διατήρηση της λειτουργίας των οργάνων και των κυττάρων του οργανισμού σε ηρεμία σε θερμοουδέτερη θερμοκρασία, δηλαδή περί τους 28οC για τον άνθρωπο), την φυσική δραστηριότητα (exercise και non-exercise physical activity) και την προσαρμοστική θερμογένεση (adaptive thermogenesis, αποτέλεσμα της λήψης τροφής και έκθεσης στο ψύχος) (Εικόνα 1) (2,3). Η Τ3 αφενός αυξάνει τις ανάγκες του οργανισμού σε ATP και αφετέρου μειώνει την θερμοδυναμική αποτελεσματικότητα της σύνθεσης του, με αποτέλεσμα να αυξάνει τόσο την υποχρεωτική όσο και την προσαρμοστική θερμογένεση.


10.27-figure1

 

Εικόνα 1. Διαχείριση της προσλαμβανομένης ενέργειας (τροφής) από τον άνθρωπο (2).


Η Τ3 αυξάνει τις ανάγκες του οργανισμού σε ΑΤΡ με τους κάτωθι μηχανισμούς (4):

  • Αυξάνει την διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης στα ιόντα νατρίου και καλίου εξαναγκάζοντας την αντλία Να-Κ-ATPase να υπερλειτουργεί και επομένως να ξοδεύεται περισσότερη ενέργεια προκειμένου να επαναφέρει το κάλιο ενδοκυττάρια και το νάτριο εξωκυττάρια. Επίσης η Τ3 επάγει την έκφραση της αντλίας Να-Κ-ATPase.
  • Η Τ3 επάγει την έκφραση της SERCA1 και των υποδοχέων ρυανοδίνης στο σκελετικό και καρδιακό μυ. Η SERCA είναι μια αντλία ΑΤΡ εξαρτωμένη στο σαρκοπλασματικό δίκτυο που μεταφέρει ιόντα ασβεστίου από το κυτταρόπλασμα στο σαρκοπλασματικό δίκτυο. Οι υποδοχείς ρυανοδίνης βρίσκονται στην μεμβράνη του σαρκοπλασματικού δικτύου και ουσιαστικά είναι δίαυλοι ασβεστίου που επιτρέπουν την παθητική διάχυση του ασβεστίου από το σαρκοπλασματικό δίκτυο στο κυτταρόπλασμα.
  • Επάγει άσκοπους αντιφατικούς κύκλους, π.χ. λιπόλυση-λιπογένεση, πρωτεόλυση-πρωτεϊνοσύνθεση, γλυκονεογένεση-οξείδωση της γλυκόζης, και επιπλέον αυξάνει την καρδιακή συχνότητα και την φυσική δραστηριότητα (non-exercise physical activity).

Η Τ3 και οι κατεχολαμίνες μέσω των β3-αδρενεργικών υποδοχέων αυξάνουν την προσαρμοστική θερμογένεση στο φαιό λιπώδη ιστό και ίσως σε άλλους ιστούς, όπως στον σκελετικό μυ (2). Η αύξηση της προσαρμοστικής θερμογένεσης επιτυγχάνεται μέσω της μείωσης της θερμοδυναμικής αποτελεσματικότητας της σύνθεσης του ATP κατά την οξειδωτική φωσφορυλίωση στα μιτοχόνδρια. Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει ότι τόσο η Τ3 όσο και οι κατεχολαμίνες αυξάνουν τον αριθμό των μιτοχονδρίων και την έκφραση της αποσυζευκτικής πρωτεϊνης 1 (uncoupling protein, UCP1) στην εσωτερική μεμβράνη των μιτοχονδρίων στα λιποκύταρα του φαιού λίπους (Εικόνα 2) (1,2). Οι πρωτεΐνες αποσύζευξης βρίσκονται στην εσωτερική μεμβράνη των μιτοχονδρίων και ουσιαστικά είναι δίαυλοι πρωτονίων. Το ρεύμα των πρωτονίων από το διαμεμβρανικό χώρο προς το εσωτερικό του μιτοχονδρίου διέρχεται διαμέσου της αποσυζευκτικής πρωτεΐνης, παρακάμπτοντας την ΑΤΡ συνθετάση και έτσι μειώνεται η παραγωγή ΑΤΡ και αυξάνει η παραγωγή θερμότητας (Εικόνα 3) (1,2). Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει ότι ο υπερθυρεοειδισμός διεγείρει την θερμογένεση στο φαιό λιπώδη ιστό και έμμεσα μέσω κεντρικής διέγερσης του συμπαθητικού νευρικού συστήματος (Εικόνα 4) (5,6). Ωστόσο, η κεντρική διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στον υπερθυρεοειδισμό δεν έχει επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους (7). Οι μηχανισμοί με τους οποίους η Τ3 αυξάνει τη θερμογένεση σε άλλα κύτταρα δεν είναι καλά διευκρινισμένοι, πιθανά η Τ3 αυξάνει την βασική διαρροή των πρωτονίων (basal proton leak) και επάγει άλλες αποσυζευκτικές πρωτεΐνες (1).


10.27-figure2

Εικόνα 2. Συνεργική δράση των κατεχολαμινών και της Τ3 στην έκφραση της UCP-1 και της μιτοχονδριογένεσης στο φαιό λιπώδη ιστό (2).


10.27-figure3

 

Εικόνα 3. Μεταβολισμός της ενέργειας στα μιτοχόνδρια. Οξειδωτική φωσφορυλίωση –Μείωση της θερμοδυναμικής αποτελεσματικότητας της σύνθεσης ΑΤΡ  (1,2).


10.27-figure4

Εικόνα 4. Αύξηση της θερμογενέσης στο φαιό λιπώδη ιστό από την Τ3 μέσω κεντρικής διέγερσης του συμπαθητικού νευρικού συστήματος σε τρωκτικά (6).


2. Η Τ3 ενέχεται στην ρύθμιση της όρεξης

Είναι γνωστό ότι ο υπερθυρεοειδισμός συνοδεύεται από αυξημένη όρεξη όμως η ταυτόχρονη αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας οδηγεί τελικά στις περισσότερες περιπτώσεις σε απώλεια βάρους. Οι μηχανισμοί με τους οποίους η Τ3 οδηγεί σε υπερφαγία δεν είναι γνωστοί. Σε μια μελέτη σε αρουραίους φάνηκε ότι η Τ3 αναστέλλει την δραστικότητα της AMPK (AMP-activated protein kinase) στο μεσοκοιλιακό πυρήνα του υποθαλάμου (VMH) με αποτέλεσμα αυξημένη τοπική λιπογένεση η οποία συσχετίσθηκε με αλλαγές των ορεξιογόνων και ανορεξιογόνων πεπτιδίων του τοξοειδούς πυρήνα (5). Η AMPK (AMP-activated protein kinase) αυξάνεται σε καταστάσεις ένδειας ΑΤΡ με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας για τον οργανισμό. Στη μελέτη αυτή, παρόλο που δεν αποδείχθηκε αιτιολογική συσχέτιση οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι πιθανά η αύξηση ή μείωση διαφόρων λιπιδίων στο μεσοκοιλιακό πυρήνα που υποθαλάμου, ενέχεται στην ρύθμιση της όρεξης (5). Αντίθετα όμως, άλλοι ερευνητές βρήκαν ότι στον υπερθυρεοειδισμό ενεργοποιείται η ΑΜΡΚ στον υποθάλαμο και αυτό οδηγεί σε υπερφαγία και αύξηση των ορεξιογόνων και μείωση των ανορεξιογόνων πεπτιδίων του υποθαλάμου (8). O μεσοκοιλιακός πυρήνας φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην υπερφαγία από Τ3 (9).

3. Η θυρεοειδική δυσλειτουργία οδηγεί σε παχυσαρκία;

Όπως ήδη αναφέρθηκε η Τ3 επάγει τόσο την υποχρεωτική όσο και προσαρμοστική θερμογένεση όμως έχει και ορεξιογόνο δράση, οπότε το τελικό αποτέλεσμα στον υποθυρεοειδισμό δεν είναι προδεδικασμένο. Πράγματι, η μέτρια αύξηση του βάρους που παρατηρείται σε σοβαρό υποθυρεοειδισμό οφείλεται σε κατακράτηση ύδατος και όχι σε αύξηση του λίπους (10). Είναι γνωστό ότι ο υποθυρεοειδισμός μειώνει την νεφρική κάθαρση ελευθέρου ύδατος, προκαλεί απρόσφορη έκκριση αντιδιουρητικής ορμόνης και αυξάνει τις υδρόφιλες γλυκοσαμινογλυκάνες στους διάφορους ιστούς, προκαλώντας έτσι κατακράτηση ύδατος. Σε μια μελέτη, εξετάσθηκε το βάρος σώματος, η σύσταση του σώματος, ο βασικός μεταβολικός ρυθμός και η φυσική δραστηριότητα σε 9 ασθενείς με σοβαρό υποθυρεοειδσμό (μέση τιμή TSH 102 mU/L) πριν και μετά 1 χρόνο επιτυχούς θεραπείας υποκατάστασης με λεβοθυροξίνη (10). Βρέθηκε ότι στον χρόνο το βάρος σώματος μειώθηκε περί τα 4 kg, όχι λόγω της μείωσης του λίπους αλλά λόγω της μείωσης της άλιπης μάζας. Στην ίδια μελέτη, αυξήθηκε ο βασικός μεταβολικός ρυθμός κατά 215 kcal/24h το οποίο θα αντιστοιχούσε σε μείωση του λίπους κατά 4,4 kg σε ένα εξάμηνο και αφετέρου αυξήθηκε και η φυσική δραστηριότητα. Οι συγγραφείς δικαιολογούν το παράδοξο αυτό εύρημα, λέγοντας ότι ταυτόχρονα πιθανά αυξήθηκε η ημερήσια πρόσληψη θερμίδων αν και δεν την κατέγραψαν, λόγω της γνωστής ορεξιογόνου δράσης της Τ3. Ιδιαίτερα πολυσυζητημένη είναι η σχέση υποκλινικού υποθυρεοειδισμού ή και μόνο της μέτριας αύξησης της TSH αλλά εντός φυσιολογικών ορίων σε παχύσαρκα άτομα, τα οποία μακροχρόνια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αύξηση του βάρους σώματος, λόγω της μείωσης του βασικού μεταβολικού ρυθμού. Σε 9 υποθυρεοειδικούς ασθενείς σε υποκατάσταση με θυροξίνη αλλαγές στη δόση της θυροξίνης έτσι ώστε να μεταβάλλονται τα επίπεδα της TSH συνοδεύτηκαν από αλλαγές στο βασικό μεταβολικό ρυθμό. Συγκεκριμένα η μετακίνηση των επιπέδων της TSH από 0,1 έως 10 μείωσε το βασικό μεταβολικό ρυθμό κατά 17% (11,12). Σε μια Δανέζικη cross-sectional μελέτη περί τις 4000 ευθυρεοειδικές γυναίκες κατηγοριοποιήθηκαν με βάση την τιμή της TSH (τιμές από 0,4-3,6 mU/L) και βρέθηκε ότι όσο αυξάνεται η τιμή της TSH τόσο αυξάνεται στατιστικά σημαντικά και ο Δείκτης Μάζας Σώματος (13). Στην ίδια μελέτη οι γυναίκες με τιμές TSH από 1-1,99 mU/L σε σχέση με αυτές με TSH > 3,6 mU/L και φυσιολογική FT4 ήταν ελαφρότερες κατά 4 kg περίπου. Όμως σε μελέτες ασθενών με υποκλινικό υποθυρεοειδισμό στους οποίους χορηγήθηκε θεραπεία με θυροξίνη και εξετάσθηκε το βάρος σώματος τους πριν και μετά τη θεραπεία δεν σημειώθηκε καμία αξιόλογη μεταβολή (14,15).

4. Η παχυσαρκία οδηγεί σε θυρεοειδική δυσλειτουργία;

Προ ετών είχε διαπιστωθεί ότι η υπερφαγία και η αύξηση του βάρους σώματος σε αντίθεση με τη νηστεία οδηγούν σε αύξηση της Τ3 ενώ τα επίπεδα της Τ4 και TSH δεν μεταβάλλονται (16). Στη μελέτη αυτή θεωρήθηκε ότι η αύξηση της Τ3 οφείλεται σε αυξημένη περιφερική μετατροπή της Τ4 και ερμηνεύτηκε ως προσαρμοστικός μηχανισμός κατά της παχυσαρκίας. Τριάντα χρόνια αργότερα διαπιστώθηκε ότι τα άτομα με σοβαρή παχυσαρκία και αρνητικά αντισώματα κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης έχουν υψηλότερες βασικές τιμές TSH σε σχέση με τα νορμοβαρή άτομα και αυξημένα επίπεδα Τ3 και Τ4 (17). Πιθανά σε αυτή την πρώτη μελέτη δεν βρέθηκαν διαφορές στην ΤSH λόγω της χρήσης τότε μη ευαίσθητων μεθόδων για τη μέτρηση της. Στη συνέχεια, σειρά μελετών επιβεβαίωσε τα υψηλότερα επίπεδα της TSH σε παχύσαρκους σε σχέση με νορμοβαρή άτομα (13,17-20) ενώ δεν υπήρξε ομοφωνία για τα επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών, τα οποία άλλοτε περιγράφονται ως υψηλότερα (16,17), ή χαμηλότερα (18,20,21) ή και χωρίς διαφορές (22). Στην παχυσαρκία αυξάνεται τόσο η βασική όσο και η κατά ώσεις έκκριση της TSH (22), η οποία μειώνεται με την απώλεια βάρους είτε αυτή συμβαίνει μετά βαριατρική επέμβαση ή με δίαιτα (20,23,24), υποδηλώνοντας ότι δεν πρόκειται για πρωτοπαθή διαταραχή της θυρεοειδικής λειτουργίας αλλά μάλλον για συνέπεια της. Η επίδραση δε του καπνίσματος στη σχέση παχυσαρκίας και υψηλότερης TSH είναι αμφισβητήσιμη (19).

Στην παχυσαρκία, επίσης αυξάνεται ο όγκος του θυρεοειδούς αδένα και είναι ανάλογος τόσο του βάρους σώματος αλλά κυρίως της άλιπης μάζας (20,25) και ο οποίος υποστρέφει με την απώλεια βάρους (20). Υπερηχογραφικά ο θυρεοειδής αδένας εμφανίζεται υποηχογενής και προσομοιάζει με την υπερηχογραφική εικόνα της αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδος χωρίς όμως να τεκμηριώνεται αυτοανοσία (26-28). Σε μια από αυτές τις μελέτες εξετάσθηκε λεπτομερώς η συσχέτιση της υποηχογένειας στο υπερηχογράφημα του θυρεοειδούς με την ύπαρξη θυρεοειδικών αυτοαντισώματων και τεκμηριωμένης θυρεοειδικής νόσου σε ασθενείς με σοβαρή παχυσαρκία (26). Διαπιστώθηκε ότι μόνο το 20% των παχυσάρκων με εικόνα υποηχογένειας στον θυρεοειδή έναντι 86% των νορμοβαρών μαρτύρων με αντίστοιχη υπερηχογραφική εικόνα είχαν θετικά θυρεοειδικά αυτοαντισώματα. Από τους παχύσαρκους με αρνητικά αντισώματα το 12% είχε μεμονωμένα υψηλή TSH ενώ στους υπολοίπους δεν τεκμηριώθηκε καμιά θυρεοειδική δυσλειτουργία.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα προηγούμενα πιθανά να υπερδιαγιγνώσκεται ο υποκλινικός υποθυρεοειδισμός στην παχυσαρκία με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται αυξημένη επίπτωση στην παχυσαρκία έναντι του φυσιολογικού πληθυσμού (17,21). Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν τιμές TSH μεγαλύτερες του 4,2 mIU/L αρκούν για να θέσουν τη διάγνωση του υποθυρεοειδισμού στην παχυσαρκία ή μήπως θα πρέπει να τεθούν άλλα όρια ειδικά για τη σοβαρή παχυσαρκία. Το ερώτημα αυτό πραγματεύεται μια σχετικά πρόσφατη μελέτη, στην οποία εξετάσθηκαν 350 άτομα με σοβαρή παχυσαρκία. Στην μελέτη αυτή βρέθηκε ότι τα άτομα με σοβαρή παχυσαρκία και υποκλινικο υποθυρεοειδισμό (σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό, TSH > 4 mIU/L και φυσιολογικές τιμές FΤ4) είχαν χαμηλότερη επίπτωση θυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων έναντι ομάδος ελέγχου νορμοβαρών ατόμων με αντίστοιχες τιμές TSH (32,1% vs 66.1%), δεν υπερίσχυαν οι γυναίκες και δεν υπήρχε μειωμένος λόγος FT4/FT3 (18). Επομένως οι αλλαγές των θυρεοειδικών παραμέτρων που παρατηρούνται πιθανά να μην έχουν κλινική σημασία και προτείνουν το σχεδιασμό μελετών στις οποίες θα εξετάζεται η δράση των θυρεοειδικών ορμονών σε περιφερικούς ιστούς στόχους προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πράγματι οι ασθενείς πάσχουν. Σε άλλη όμως cross-sectional μελέτη σε παχύσαρκους εκ των οποίων το 69% είχε σοβαρή παχυσαρκία διαπιστώθηκαν θετικά θυρεοειδικά αυτοαντισώματα στο 23,6% έναντι 12,7% των νορμοβαρών μαρτύρων και βρέθηκε ότι επίπεδα λεπτίνης αποτελούσαν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου σε σχέση με το βάρος σώματος για την ανάπτυξη τους. Παραδόξως όμως στην ίδια μελέτη ενώ κατεγράφησαν χαμηλότερα επίπεδα FT3 και FT4 δεν παρατηρήθηκε υψηλότερη TSH έναντι τόσο των νορμοβαρών μαρτύρων όσο και μεταξύ των παχύσαρκων με θετικά ή αρνητικά αυτοαντισώματα (21). Τα φυσιολογικά όρια της TSH προκύπτουν από το mean ± 2 SD των τιμών της ΤSH στον πληθυσμό με αρνητικά θυρεοειδικά αυτοαντισώματα και θυρεοειδική νόσο (29). Το πρόβλημα είναι ότι η κατανομή της ΤSH στον γενικό πληθυσμό δεν είναι η τυπική κωδωνοειδής καμπύλη της κανονικής κατανομής αλλά σκεδάζει προς τα αριστερά από διάφορες καταστάσεις με συχνότερη την αδιάγνωστη αυτοάνοση νόσο του θυρεοειδούς (29). Επομένως πιθανά θα πρέπει να επανεκτιμηθούν τα φυσιολογικά όρια της TSH στην παχυσαρκία.

Ποιος είναι ο μηχανισμός που οδηγεί σε αύξηση της TSH στην παχυσαρκία δεν είναι γνωστός. Σύμφωνα με τα προηγούμενα μάλλον η αυτοανοσία δεν είναι αυτή που προκαλεί την αύξηση της TSH στα παχύσαρκα άτομα. Σε διάφορες μελέτες έχουν ενοχοποιηθεί τα αυξημένα επίπεδα λεπτίνης τα οποία συνοδεύουν την παχυσαρκία. Είναι γνωστό ότι στον άνθρωπο το προφίλ έκκρισης της TSH είναι παρόμοιο με αυτό της λεπτίνης υποδηλώνοντας ένα ρυθμιστικό ρόλο της λεπτίνης στην έκκριση της TSH (30). Η λεπτίνη διεγείρει την έκκριση του TRH είτε έμμεσα μέσω της ρύθμισης των ορεξιογόνων και ανορεξιογόνων νευρώνων του τοξοειδούς πυρήνα του υποθαλάμου οι νευρικές απολήξεις των οποίων προβάλουν στον παρακοιλιακό πυρήνα είτε άμεσα μέσω της δράσης της στον παρακοιλιακό πυρήνα (31-33). (Εικόνα 5). Παρόλα αυτά δεν παρατηρείται συσχέτιση των επιπέδων της λεπτίνης με τα επίπεδα της TSH (17). Πιθανότητα πολλαπλοί μηχανισμοί να ενέχονται στην αυξορύθμιση της έκκρισης της TSH στην παχυσαρκία, όπως η δράση των κυτταροκινών από το φλεγμένοντα λιπώδη ιστό, άλλες λιποκίνες, η αντίσταση στην ινσουλίνη ή και αλλαγές στην έκφραση και δραστικότητα των αποιωδινασών. Διάφορες in vitro και in vivo μελέτες σε πειραματόζωα στην παχυσαρκία έχουν εξετάσει την δράση των αποιωδινασων στην παχυσαρκία με αντικρουόμενα αποτελέσματα (34-36). Πρόσφατα σε μια μελέτη φαρμακοκινητικής της λεβοθυροξίνης σε ασθενείς με σοβαρή παχυσαρκία τα επίπεδα της Τ3 ορού, μειώθηκαν 2 ώρες μετά τη χορήγηση 600 μg διαλύματος LT4 σε αντίθεση με τους νορμοβαρείς μάρτυρες στους οποίους παρατηρήθηκε αύξηση τους την αντίστοιχη χρονική περίοδο. Το εύρημα αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί σε μειονεκτική περιφερική μετατροπή της Τ4 σε Τ3 στη σοβαρή παχυσαρκία (37).


10.27-figure5

Εικόνα 5. Η λεπτίνη διεγείρει την έκκριση TRH από τον παρακοιλιακό πυρήνα και η TSH διεγείρει την έκκριση λεπτίνης από το λευκό λιπώδη ιστό (31).


5. Συμπεράσματα

Περιγράφηκαν τα σπουδαιότερα ευρήματα της θυρεοειδικής λειτουργίας στην σοβαρή παχυσαρκία. Η υπολειτουργία του Θυρεοειδούς, έστω και σοβαρή, δεν προκαλεί ουσιαστική αύξηση του βάρους πέραν των λίγων χιλιόγραμμων, που οφείλεται κυρίως στην κατακράτηση ύδατος. Η μικρή αύξηση της ΤSH είναι πιθανόν αποτέλεσμα επαναπροσδιορισμού τού ουδού εκκρίσεως της TSH (reset point). Συνυπάρχων υποθυρεοειδισμός βεβαιώνεται με αύξηση των τιμών της TSH πέραν των παραδεκτών ανωτάτων φυσιολογικών ορίων και την ύπαρξη θετικών θυρεοειδικών αυτοαντισωμάτων. Έτσι σήμερα, δεν συνιστάται στη θεραπεία της παχυσαρκίας η χορήγηση θυρεοειδικών ορμονών (38), αν και γίνονται δοκιμές χορήγησης εκλεκτικών αγωνιστών του β-υποδοχέα της Τ3 σε πειραματόζωα για τη μείωση του σωματικού βάρους και της λιπώδους μάζας με ενθαρρυντικά αποτελέσματα (39).

Βιβλιογραφία

1. Harper ME, Seifert EL. Thyroid hormone effects on mitochondrial energetics. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2008; 18:145-156.
2. Lowell BB, Spiegelman BM. Towards a molecular understanding of adaptive thermogenesis. Nature. 2000; 404:652-660.
3. Kim B. Thyroid hormone as a determinant of energy expenditure and the basal metabolic rate. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2008; 18:141-144.
4. Silva JE. Thermogenic mechanisms and their hormonal regulation. Physiological reviews. 2006; 86:435-464.
5. Lopez M, Varela L, Vazquez MJ, et al. Hypothalamic AMPK and fatty acid metabolism mediate thyroid regulation of energy balance. Nature medicine. 2010; 16:1001-1008.
6. Cannon B, Nedergaard J. Thyroid hormones: igniting brown fat via the brain. Nature medicine. 2010; 16:965-967.
7. Silva JE, Bianco SD. Thyroid-adrenergic interactions: physiological and clinical implications. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2008; 18:157-165.
8. Ishii S, Kamegai J, Tamura H, et al. Triiodothyronine (T3) stimulates food intake via enhanced hypothalamic AMP-activated kinase activity. Regulatory peptides. 2008; 151:164-169.
9. Kong WM, Martin NM, Smith KL, et al. Triiodothyronine stimulates food intake via the hypothalamic ventromedial nucleus independent of changes in energy expenditure. Endocrinology. 2004; 145:5252-5258.
10. Karmisholt J, Andersen S, Laurberg P. Weight loss after therapy of hypothyroidism is mainly caused by excretion of excess body water associated with myxoedema. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2011; 96:E99-103.
11. al-Adsani H, Hoffer LJ, Silva JE. Resting energy expenditure is sensitive to small dose changes in patients on chronic thyroid hormone replacement. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 1997; 82:1118-1125.
12. Kong WM, Sheikh MH, Lumb PJ, et al. A 6-month randomized trial of thyroxine treatment in women with mild subclinical hypothyroidism. The American journal of medicine. 2002; 112:348-354.
13. Knudsen N, Laurberg P, Rasmussen LB, et al. Small differences in thyroid function may be important for body mass index and the occurrence of obesity in the population. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2005; 90:4019-4024.
14. Wolf M, Weigert A, Kreymann G. Body composition and energy expenditure in thyroidectomized patients during short-term hypothyroidism and thyrotropin-suppressive thyroxine therapy. European journal of endocrinology / European Federation of Endocrine Societies. 1996; 134:168-173.
15. Portmann L, Giusti V. (Obesity and hypothyroidism: myth or reality?). Revue medicale suisse. 2007; 3:859-862.
16. Danforth E, Jr., Horton ES, O’Connell M, et al. Dietary-induced alterations in thyroid hormone metabolism during overnutrition. The Journal of clinical investigation. 1979; 64:1336-1347.
17. Michalaki MA, Vagenakis AG, Leonardou AS, et al. Thyroid function in humans with morbid obesity. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2006; 16:73-78.
18. Rotondi M, Leporati P, La Manna A, et al. Raised serum TSH levels in patients with morbid obesity: is it enough to diagnose subclinical hypothyroidism? European journal of endocrinology / European Federation of Endocrine Societies. 2009; 160:403-408.
19. Asvold BO, Bjoro T, Vatten LJ. Association of serum TSH with high body mass differs between smokers and never-smokers. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2009; 94:5023-5027.
20. Sari R, Balci MK, Altunbas H, et al. The effect of body weight and weight loss on thyroid volume and function in obese women. Clinical endocrinology. 2003; 59:258-262.
21. Marzullo P, Minocci A, Tagliaferri MA, et al. Investigations of thyroid hormones and antibodies in obesity: leptin levels are associated with thyroid autoimmunity independent of bioanthropometric, hormonal, and weight-related determinants. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2010; 95:3965-3972.
22. Kok P, Roelfsema F, Frolich M, et al. Spontaneous diurnal thyrotropin secretion is enhanced in proportion to circulating leptin in obese premenopausal women. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2005; 90:6185-6191.
23. Lips MA, Pijl H, van Klinken JB, et al. Roux-en-Y gastric bypass and calorie restriction induce comparable time-dependent effects on thyroid hormone function tests in obese female subjects. European journal of endocrinology / European Federation of Endocrine Societies. 2013; 169:339-347.
24. Kok P, Roelfsema F, Langendonk JG, et al. High circulating thyrotropin levels in obese women are reduced after body weight loss induced by caloric restriction. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2005; 90:4659-4663.
25. Wesche MF, Wiersinga WM, Smits NJ. Lean body mass as a determinant of thyroid size. Clinical endocrinology. 1998; 48:701-706.
26. Rotondi M, Cappelli C, Leporati P, et al. A hypoechoic pattern of the thyroid at ultrasound does not indicate autoimmune thyroid diseases in patients with morbid obesity. European journal of endocrinology / European Federation of Endocrine Societies. 2010; 163:105-109.
27. Radetti G, Kleon W, Buzi F, et al. Thyroid function and structure are affected in childhood obesity. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2008; 93:4749-4754.
28. Rapa A, Monzani A, Moia S, et al. Subclinical hypothyroidism in children and adolescents: a wide range of clinical, biochemical, and genetic factors involved. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2009; 94:2414-2420.
29. Wartofsky L, Dickey RA. The evidence for a narrower thyrotropin reference range is compelling. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2005; 90:5483-5488.
30. Mantzoros CS, Ozata M, Negrao AB, et al. Synchronicity of frequently sampled thyrotropin (TSH) and leptin concentrations in healthy adults and leptin-deficient subjects: evidence for possible partial TSH regulation by leptin in humans. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2001; 86:3284-3291.
31. Duntas LH, Biondi B. The interconnections between obesity, thyroid function, and autoimmunity: the multifold role of leptin. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2013; 23:646-653.
32. Guo F, Bakal K, Minokoshi Y, et al. Leptin signaling targets the thyrotropin-releasing hormone gene promoter in vivo. Endocrinology. 2004; 145:2221-2227.
33. Lechan RM, Fekete C. The TRH neuron: a hypothalamic integrator of energy metabolism. Progress in brain research. 2006; 153:209-235.
34. Ortega FJ, Jilkova ZM, Moreno-Navarrete JM, et al. Type I iodothyronine 5′-deiodinase mRNA and activity is increased in adipose tissue of obese subjects. International journal of obesity. 2012; 36:320-324.
35. Katzeff HL, Selgrad C. Impaired peripheral thyroid hormone metabolism in genetic obesity. Endocrinology. 1993; 132:989-995.
36. Pihlajamaki J, Boes T, Kim EY, et al. Thyroid hormone-related regulation of gene expression in human fatty liver. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2009; 94:3521-3529.
37. Michalaki MA, Gkotsina MI, Mamali I, et al. Impaired pharmacokinetics of levothyroxine in severely obese volunteers. Thyroid : official journal of the American Thyroid Association. 2011; 21:477-481.
38. Kaptein EM, Beale E, Chan LS. Thyroid hormone therapy for obesity and nonthyroidal illnesses: a systematic review. The Journal of clinical endocrinology and metabolism. 2009; 94:3663-3675.
39. Bryzgalova G, Effendic S, Khan A, et al. Anti-obesity, anti-diabetic, and lipid lowering effects of the thyroid receptor beta subtype selective agonist KB-141. The Journal of steroid biochemistry and molecular biology. 2008; 111:262-267.


Created: October 28, 2014
Last update: October 28, 2014

 

Login

Lost your password?